Collega Thomas Hurkxkens en ik (Marc Broere) zijn terug in El Salvador. Het is alweer de derde keer dit jaar dat we in het kleine maar explosieve Midden-Amerikaanse land zijn. We waren er kort voor de verkiezingen in maart om verschillende reportages te maken. Deze verschenen voorafgaande aan een verkiezingsavond die lokaalmondiaal samen met Cordaid en Icco organiseerde in Desmet Studio's in Amsterdam. Het doel was om een vergeten land weer terug te zetten op de (journalistieke) agenda in Nederland. In de jaren tachtig was er een bloeiende solidariteitsbeweging vanuit Nederland met El Salvador. Het land werd toen geteisterd door een bloedige dictatuur en een burgeroorlog tussen de militaire machthebbers en de guerrilla's van het FMLN. Nederland raakte zeer nauw betrokken bij de strijd in het land na de moord op vier Nederlandse journalisten van de Ikon. Op 17 maart 1982 kwamen Hans ter Laag, Koos Koster, Joop Willemsen en Jan Kuiper om het leven nadat ze in een hinderlaag waren gelokt door het Salvadoraanse leger.

Ongelijkheid
Begin jaren negentig werd de burgeroorlog beëindigd en werden er vredesakkoorden gesloten. De mensenrechtensituatie ging vooruit maar de ongelijkheid tussen arm en rijk bleef bestaan. Tot aan de verkiezingen van 2009 werd El Salvador bestuurd door Arena, de radicaal rechtse partij van de rijken en de elite. Toen Thomas en ik er voor de eerste keer dit jaar waren, maakten we reportages over de armoede en ongelijkheid in het land, over het probleem van de jeugdbendes die het land destabiliseren, over de inspirerende Belgische pater Rogelio Ponseele die nog steeds voor gerechtigheid streed voor de slachtoffers van het El Mozote bloedbad tijdens de oorlog, en spraken we met presidentskandidaat Mauricio Funes die vertelde over zijn veranderingsagenda en plannen om de ongelijkheid en armoede in het land terug te dringen.

In april, kort na de historische verkiezingsoverwinning van Funes en de FMLN, waren we voor de tweede keer in het land. Dit keer om in opdracht van Cordaid een film te maken over de gevolgen van de financiële crisis op een doorsnee gezin in een arme wijk. Het werd een onvergetelijke week met de familie Ramirez. Naast de film maakte Thomas een reportage over Janira, de oudste dochter van het gezin, voor het jongerentijdschrift Join.

En nu zijn we dan terug om opnieuw een film voor Cordaid te maken, dit keer over jeugdherstelrecht. Hierover een andere keer meer. Maar tegelijkertijd willen we kijken hoe het nu gaat met El Salvador, bijna een half jaar na de machtswisseling. Is er al wat te merken van de veranderingen die Funes in zijn verkiezingscampagne aankondigde?

Oude bekende
Op Schiphol lopen we een oude bekende tegen het lijf, namelijk Mercedes Guadeloupe. Zij werkt bij de Salvadoraanse NGO Fundasal en was nauw betrokken bij de film over de familie Ramirez. Mercedes was een week in Nederland voor overleg met Cordaid. Op het vliegveld in Panama, waar we over moeten stappen naar San Salvador, nemen we de tijd om met Mercedes de wittebroodsmaanden van Funes door te nemen.

Voor haarzelf heeft de machtswisseling grote gevolgen want Fundasal directeur Edin Martinez is in het kabinet Funes benoemd tot staatssecretaris voor volkshuisvesting. Dat lijkt een goede zaak want Martinez houdt zich als NGO man al meer dan dertig jaar bezig met volkshuisvesting voor de armen. En zo blijken er door Funes meer mensen uit NGO's naar de regering te zijn gelokt, als minister of als adviseurs.

Slim
Funes doet het sowieso slim, vindt Mercedes. Slechts de helft van zijn regering bestaat uit mensen die uit de FMLN afkomstig zijn. Hierdoor lijkt hij ook een deel van de private sector voor zich gewonnen te hebben. Hun angst dat Funes de ondernemers in het land zou gaan aanpakken is inmiddels verdwenen. Daar komt bij dat Funes ook in internationaal opzicht heeft laten zien waar hij staat. Hij zocht bewust geen toenadering tot radikaal linkse presidenten als Hugo Chavez (Venezuela) en Daniel Ortega (Nicaragua, en de man die VVD Europarlementariër Hans van Baalen vorige week beschuldigde van het aanzetten tot een staatsgreep), maar voelt zich beter op zijn gemak bij de veel gematigder linkse variant van de Braziliaanse president Lula.  Funes en Lula bekijken nu de mogelijkheden dat het Braziliaanse bedrijfsleven gaat investeren in El Salvador. Als dat lukt levert dat niet alleen maar banen en economische ontwikkeling op voor El Salvador, maar ook partnerschappen met het Salvadoraanse bedrijfsleven.

Ideeën in de maak
Volgens Mercedes zijn er tal van goede ideeën in de maak. Edin Martinez bijvoorbeeld komt met het ene plan na het andere. Hij wil een project starten, casa para todos, woningen voor iedereen. In vijf jaar moeten er 25.000 huizen worden gebouwd voor arme gezinnen. Ook is hij bezig met hoogbouw (vier etages) voor arme gezinnen. Alleen heeft Martinez nog geen duidelijkheid over zijn budget. En dat is ook het probleem van andere ministeries, benadrukt Mercedes. Zo zijn er plannen om speciale vrouwencentra op te richten waar vrouwen informatie kunnen krijgen over de arbeidsmarkt en over gezondheidszorg. Ook wil het ministerie van gezondheidszorg een speciaal ziekenhuis gaan bouwen waar vrouwen veilig kunnen bevallen van hun kinderen. Alleen hebben ook deze ministeries nog geen uitsluitsel gekregen of hier budget voor is. Alleen de minister van economische zaken kan alvast met zijn plannen aan de slag, namelijk het opsporen van notoire belastingontduikers. Tijdens de regering van Arena was het heel normaal dat rijke mensen de belasting ontdoken.

Maar dat er één ding echt veranderd is merken we de volgende ochtend bij het ontbijt als we onze eerste Salvadoraanse krant zien. We zien een grote foto van Amerikaanse legervoertuigen die zijn geschonken aan het leger van El Salvador door de Amerikaanse regering. Als iets de cambio, de verandering, illustreert is dit het wel. Vroeger kreeg de dictatuur in El Salvador tientallen miljoenen dollars om de 'communisten' van het FMLN te bestrijden. Maar anno 2009 krijgt diezelfde FMLN regering nu militaire steun uit de Verenigde Staten. Hieruit blijkt dat de Koud Oorlog, die in El Salvador tot aan de verkiezingen van 2009 heeft voortgeduurd, nu dan eindelijk voorbij is.